افزایش چشمگیر سفارش ابرنفتکش‌ها در پی تغییر مسیر تجارت نفت بر اثر جنگ آمریکا و ایران

مالکان کشتی در سال ۲۰۲۶ تاکنون بیش از دو برابر کل سال ۲۰۲۵، نفتکش‌های VLCC سفارش داده‌اند. ارزش این موج سفارش‌ها بیش از ۲۰ میلیارد دلار برآورد شده و بر اساس گزارش رویترز، بزرگ‌ترین موج سفارش نفتکش‌های غول‌پیکر در دست‌کم ۲۵ سال گذشته محسوب می‌شود. تغییر مسیرهای تجاری در پی جنگ ایران و آمریکا و افزایش مسافت حمل نفت خام، از مهم‌ترین عوامل افزایش تقاضا برای این کشتی‌هاست.

بر اساس داده‌های پلتفرم تحلیل کشتیرانی «سیگنال گروپ»، در سال ۲۰۲۶ تاکنون ۲۱۷ فروند نفتکش بسیار بزرگ سفارش داده شده است؛ در حالی که این رقم در کل سال ۲۰۲۵ به ۹۳ فروند رسیده بود. شرکت «الاید شیپ‌بروکینگ» نیز ۱۶۴ سفارش نفتکش VLCC را ثبت کرده است که در مقایسه با ۸۳ سفارش در سال گذشته افزایش قابل توجهی نشان می‌دهد. تفاوت این ارقام به روش‌های متفاوت جمع‌آوری و ثبت سفارش توسط شرکت‌های تحلیل بازار مربوط است.

هر نفتکش VLCC می‌تواند حدود ۲ میلیون بشکه نفت خام حمل کند و به همین دلیل، یکی از مهم‌ترین انواع کشتی‌ها برای انتقال نفت در مسیرهای طولانی دریایی محسوب می‌شود.

چرا سفارش نفتکش‌های VLCC افزایش یافته است؟

افزایش سفارش نفتکش‌های VLCC تنها نتیجه افزایش موقت نرخ حمل‌ونقل دریایی نیست. تغییر مسیر تجارت جهانی نفت نیز نقش مهمی در این روند دارد.

اختلال در مسیرهای سنتی صادرات نفت از خاورمیانه باعث شده خریداران به دنبال منابع جایگزین باشند. در نتیجه، بخشی از نفت مورد نیاز بازارهای آسیایی و اروپایی باید از فاصله‌های طولانی‌تری، به‌ویژه از حوزه اقیانوس اطلس، حمل شود.

افزایش فاصله حمل به معنای آن است که هر کشتی مدت بیشتری در مسیر باقی می‌ماند و در نتیجه برای جابه‌جایی حجم مشخصی از نفت، تعداد بیشتری کشتی مورد نیاز خواهد بود.

ربکا گالانوپولوس، تحلیلگر ارشد شرکت «وسون نوتیکال»، معتقد است افزایش انتظار برای حمل محموله‌های نفتی از اقیانوس اطلس به آسیا، یکی از عوامل اصلی افزایش تقاضا برای سفارش نفتکش‌های VLCC است.

تأثیر اختلال در تنگه هرمز بر بازار نفتکش‌ها

تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال انرژی در جهان است. پیش از آغاز جنگ، حدود یک‌پنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از این مسیر عبور می‌کرد.

با کاهش شدید تردد در این آبراه، پالایشگاه‌های آسیایی و اروپایی مجبور شده‌اند بخشی از منابع مورد نیاز خود را از مناطق دورتر تأمین کنند. گزارش‌های جدید نیز نشان می‌دهد تردد کشتی‌های تجاری از تنگه هرمز در سپتامبر ۲۰۲۶ به‌شدت کاهش یافته است.

در چنین شرایطی، صادرات نفت از آمریکا و دیگر تولیدکنندگان حوزه اقیانوس اطلس اهمیت بیشتری پیدا کرده است. برزیل، گویان و آرژانتین نیز از جمله تولیدکنندگانی هستند که انتظار می‌رود افزایش تولید آنها به رشد تجارت نفت در مسیرهای طولانی‌تر کمک کند.

یوانیس پاپادیمیتریو، تحلیلگر شرکت «ورتکسا»، برآورد کرده است که تولید منطقه‌ای در آمریکای جنوبی می‌تواند تا سال ۲۰۳۰ حدود ۲.۵ میلیون بشکه در روز افزایش پیدا کند؛ بخشی از این نفت می‌تواند راهی بازارهای اروپا و آسیا شود.

افزایش تقاضا برای VLCC و سوئزماکس

اختلال در مسیر صادرات نفت خلیج فارس، تنها به افزایش تقاضا برای نفتکش‌های VLCC منجر نشده است. نفتکش‌های کوچک‌تر سوئزماکس نیز در این شرایط اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند.

یکی از روش‌های مورد استفاده، انتقال نفت با کشتی‌های کوچک‌تر از منطقه خلیج فارس و سپس انتقال محموله به نفتکش‌های بزرگ‌تر در دریای عمان است.

این فرآیند باعث می‌شود کشتی‌ها برای مدت بیشتری درگیر عملیات حمل و انتقال نفت باشند. در نتیجه، ظرفیت مؤثر ناوگان کاهش پیدا کرده و فشار بیشتری بر بازار نفتکش‌ها وارد می‌شود.

گزارش‌های اخیر رویترز نیز از افزایش قابل توجه عملیات انتقال کشتی به کشتی در دریای عمان خبر می‌دهند؛ اقدامی که به تولیدکنندگان اجازه می‌دهد بخشی از جریان صادرات نفت را با وجود اختلال در مسیرهای سنتی حفظ کنند.

نرخ حمل نفتکش‌های VLCC به بالاترین سطوح رسید

افزایش تقاضا برای نفتکش‌ها به رشد شدید نرخ حمل نیز منجر شده است.

بر اساس داده‌های منتشرشده از سوی شرکت «الاید شیپ‌بروکینگ»، نرخ لحظه‌ای حمل نفتکش‌های VLCC از حدود ۱۳۲ هزار دلار در روز در فوریه، پیش از آغاز جنگ، به بیش از ۵۰۰ هزار دلار در روز رسیده است.

افزایش نرخ حمل نشان می‌دهد که بازار با کمبود ظرفیت مؤثر مواجه شده است؛ به‌خصوص زمانی که کشتی‌ها برای انتقال نفت در مسیرهای جایگزین یا عملیات انتقال محموله بین کشتی‌ها مدت بیشتری درگیر می‌شوند.

در چنین شرایطی، حتی خرید نفتکش‌های دست‌دوم نیز جذابیت بیشتری پیدا کرده است. بر اساس ارزیابی کارگزاران بازار، در برخی موارد خرید یک نفتکش ۱۰ ساله می‌تواند هزینه بیشتری نسبت به سفارش یک کشتی جدید داشته باشد.

افزایش سن ناوگان، عامل دیگری برای سفارش نفتکش‌های جدید

تغییر مسیر تجارت نفت تنها عامل افزایش سفارش‌ها نیست. سن ناوگان نفتکش‌های VLCC نیز یکی دیگر از عوامل مهم این روند است.

بر اساس داده‌های شرکت «وسون نوتیکال»، حدود ۲۰ درصد از ناوگان VLCC جهان بیش از ۲۰ سال عمر دارند. افزایش سن ناوگان باعث شده نیاز به جایگزینی کشتی‌های قدیمی بیشتر شود.

از سوی دیگر، ساخت یک نفتکش VLCC جدید حدود ۱۳۰ میلیون دلار هزینه دارد. سفارش‌های جدید نیز تنها برای پاسخ به شرایط فعلی بازار انجام نمی‌شوند؛ برخی از قراردادهای جدید برای تحویل کشتی‌ها در سال‌های ۲۰۲۹ و ۲۰۳۰ برنامه‌ریزی شده‌اند.

این موضوع نشان می‌دهد بخشی از مالکان کشتی انتظار دارند تقاضا برای حمل نفت خام در سال‌های آینده نیز ادامه داشته باشد.

ناوگان سایه و نفتکش‌های قدیمی

یکی دیگر از ویژگی‌های بازار فعلی، ادامه فعالیت نفتکش‌های قدیمی است. به گفته شرکت «کپلر»، برخی از نفتکش‌های VLCC قدیمی به جای ورود به فرآیند اسقاط، همچنان خریدار پیدا می‌کنند.

بخشی از این کشتی‌ها وارد ناوگان سایه می‌شوند؛ ناوگانی که برای انتقال نفت تحریمی کشورهایی مانند روسیه، ایران و ونزوئلا خارج از شبکه‌های اصلی کشتیرانی و بیمه غربی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

در نتیجه، حتی افزایش سن ناوگان نیز الزاماً به کاهش فوری تعداد کشتی‌های فعال منجر نمی‌شود و ساختار بازار نفتکش‌ها پیچیده‌تر از صرفاً جایگزینی کشتی‌های قدیمی با کشتی‌های جدید است.

آینده بازار نفتکش‌های غول‌پیکر

افزایش سفارش نفتکش‌های VLCC در سال ۲۰۲۶ حاصل ترکیبی از چند عامل است: تغییر مسیرهای تجارت جهانی نفت، افزایش فاصله حمل محموله‌های نفت خام، اختلال در تنگه هرمز، رشد نرخ کرایه نفتکش‌ها و نیاز به نوسازی ناوگان قدیمی.

در عین حال، تحویل بسیاری از نفتکش‌های جدید تا سال‌های ۲۰۲۹ و ۲۰۳۰ انجام نخواهد شد. بنابراین سفارش‌های فعلی را باید بیش از آنکه راه‌حلی فوری برای کمبود ظرفیت بدانیم، نشانه‌ای از برنامه‌ریزی مالکان کشتی برای شرایط آینده بازار نفت و کشتیرانی دانست.

با ادامه تغییر مسیرهای صادرات نفت و افزایش استفاده از مسیرهای طولانی‌تر، بازار نفتکش‌های غول‌پیکر می‌تواند در سال‌های آینده نیز تحت تأثیر تحولات ژئوپلیتیکی و ساختار تجارت جهانی انرژی باقی بماند.

منبع: رویترز